Strona główna

O Kromołowie

Aktualności

Organizacje i instytucje

Logowanie

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 949 gości

Przypominamy

środa, 7 stycznia
Wywóz odpadów (popiół)

czwartek, 8 stycznia
Wywóz odpadów (niesegregowane)

wtorek, 13 stycznia
Wywóz odpadów (bioodpady)

piątek, 16 stycznia
Wywóz odpadów (tworzywa sztuczne)

środa, 28 stycznia
Wywóz odpadów (popiół)

Rok liturgiczny

Środa Popielcowa
środa, 18 lutego
Za 42 dni

Pierwsza niedziela Wielkiego Postu
niedziela, 22 lutego
Za 46 dni

Nowości

Kromołów

monografia kromołowa 1193-1939 autorstwa jerzego antoniego maciążka

Wpisany przez Mariusz Golenia niedziela, 04 stycznia 2026 17:53

Monografia „Kromołów 1193–1939” to monumentalne dzieło historyczne poświęcone najstarszej dzielnicy Zawiercia, którego premiera oraz promocja odbyła się 28 listopada 2025 roku w Pałacyku nad Wartą, na której to gościła Córka autora z rodziną. Publikacja ta stanowi najobszerniejsze jak dotąd opracowanie dziejów Kromołowa, liczące blisko 900 stron. Przedstawię Państwu w tym artykule kulisy powstania publikacji, prac nad książką. W kolejnym wpisie szczegółowiej przedstawię postać autora monografii.

Głównym autorem opracowania jest śp. Jerzy Antoni Maciążek, regionalista i badacz lokalnych dziejów, który poświęcił lata na zgromadzenie materiałów do tej publikacji. Jak sama określiła to dzieło autora, rodzina i przyjaciele: ...ta książka jest ukoronowaniem jego wielu lat pracy... Wydanie monografii stało się możliwe dzięki współpracy lokalnych instytucji i osób zaangażowanych w ochronę dziedzictwa regionu. Nie byłoby tej książki gdyby nie pan Stefan Rotarski – przedsiębiorca, były wiceprzewodniczący Rady Miejskiej w Zawierciu, radny Kromołowa. Pan Stefan przedstawił pomysł napisania historii Kromołowa panu Jerzemu Maciążkowi i nakłonił autor do rozpoczęcia prac, które przypadły na czasy covidowe, gdzie dostęp do materiałów był bardzo utrudniony. Dlatego prace nad książką trwały cztery lata. Jak pisze autor: „Przyszedł do mnie mój powinowaty Stefan Rotarski od kilku pokoleń związany z Kromołowem… i kilkakrotnie usiłował przekonać mnie do podjęcia prac nad dziejami Kromołowa. Uległem… ale zastrzegłem, iż będzie ono dotyczyć tylko historii miasta do 1939 roku”. I tak się zaczęło pisanie monografii, gdzie prawą ręką pana Jerzego był siostrzeniec Dominik Ptaś.

Nie byłoby tego dzieła gdyby nie ponownie szeroka współpraca lokalnych przedsiębiorców oraz mieszkańców a na końcu wsparcia finansowego na wydanie książki ze strony Miasta Zawiercie w roku 110-lecia nadania praw miejskich. W tym miejscu wyrażając szczególne słowa podziękowania dla pana Stefana Rotarskiego, chciałbym podziękować wszystkim mecenatom tej książki. I powtarzając za autorem przekazać wyrazy wdzięczności dla Państwa Elżbiety i Piotra Jurczyk, Państwa Olgi i Stefana Król, Pana Włodzimierza Króla, Pana Miłosza Lendora, Państwa Joli i Tomasza Pacia, Panu Edmundowi Zygmańskiemu. Dziękuję w imieniu społeczności Kromołowa również Pani Annie Nemś - Prezydent Miasta Zawiercie oraz radnym Rady Miejskiej za środki finansowe na wydanie książki. A dalej wczytując się w treść podziękowań zwartych w książce składam wyrazy podziękowania osobom, które wsparły autora posiadanymi materiałami historycznymi: Panu Aleksandrowi Bąbie, Mariuszowi Goleni, Panu Henrykowi Cieśli, Państwu Barbarze i Janowi Figlom, Paniom Annie i Jadwidze Małeckim, Pani Dorocie Iskierce-Kot, Panu Sławomirowi Gębce, Panu Wacławowi Gębarskiemu, Panu Marcinowi Bargierowi, Panu Zbyszkowi Cholewce, Panu Wiesławowi Filipczykowi oraz Panu Tomaszowi Wrońskiemu – pracownikom Archiwum Narodowego w Krakowie, Pani Danucie Janakiewicz z Centralnego Muzeum Pożarnictwa w Mysłowicach. Za tłumaczenia podziękowania dla Pani Anny Sokołowej. A za „koszące loty po archiwach” podziękowania dla Pana Dominika Ptasia. Na koniec podziękowań dodam od siebie – dziękuję Panu Jerzemu za wszystkie długie rozmowy telefoniczne, e-maile… za przekazaną wiedzę… za opowiadania historii… za życzliwość, poczucie humoru i „sprawdziany”, czy dużo zapamiętałem z „prywatnych lekcji” historii autora…

Aby powstała ta książka, którą część z Państwa ma już w swoich domach, autor musiał sięgnąć do materiałów, dokumentów z archiwum państwowych, kurii, parafii w Kromołowie. Materiałów od osób prywatnych i innych źródeł. Bibliografia, to 486 pozycji – w tym 71 tytułów prasowych. Do przeglądu 132 gazety oraz 27 dzienników urzędowych. Źródła niepublikowane (archiwalia) – rękopisy w języku: polskim, staropolskim, łacińskim, niemieckim i rosyjskim. Większość do przetłumaczenia. Objętości teczek to od 3 do 700 stron

Zakres tematyczny i zawartość

Książka szczegółowo dokumentuje ponad siedem wieków historii miejscowości – od daty pierwszej wzmianki (1193 r.) aż do wybuchu II wojny światowej w 1939 roku. Czytelnicy znajdą w niej m.in.:

Początki osadnictwa: Analizę najstarszych dokumentów i ramy czasowe formowania się Kromołowa.
Rozwój gospodarczy i społeczny: Opis czasów, gdy Kromołów posiadał prawa miejskie oraz historię tutejszego rzemiosła (m.in. sukiennictwa i warsztatów bawełnianych).
Relacje z Zawierciem: Procesy scalania się osad i wpływ rozwoju przemysłowego na utratę znaczenia administracyjnego Kromołowa na rzecz nowo powstającego miasta.
Dziedzictwo sakralne i zabytki: Historię miejscowej parafii, kościoła z romańskimi elementami oraz nieistniejącego już dworu obronnego.

Znaczenie publikacji

Monografia jest uznawana za „święto historii” i kompendium wiedzy o tożsamości regionalnej. Dzięki bogatej bibliografii i wykorzystaniu niepublikowanych wcześniej źródeł, stanowi fundament dla dalszych badań nad historią Jury Krakowsko-Częstochowskiej, Powiatu Zawierciańskiego, Miasta Zawiercie z najstarszą dzielnicą Kromołowem… od którego wszystko się zaczęło…

p.s. - bardzo dziękuję wszystkim przybyłym mieszkańcom, gościom na premierę książki do Pałacyku nad Wartą. Był to nie zapomniany wieczór, wśród tak licznej publiczności.

Dodaj komentarz

odrestaurowanie grobu rodziny zachertów

Wpisany przez Mariusz Golenia sobota, 27 grudnia 2025 13:46

W poniższym wpisie, chciałbym przedstawić Państwu prace jakich podjęli się Joanna i Karol Czapla, w związku z postępującym rozpadaniem się mogiły na grobie Rodziny Zachertów. Dziękując w tym miejscu za trud oraz czas, a także nakłady finansowe jakie zostały poświęcone renowacji tej mogiły (pomnika), chciałbym na początku podziękować przede wszystkim wykonawcom, pomysłodawcom, czyli Joannie i Karolowi, ale także w ich imieniu oraz w imieniu społeczności Kromołowa tym osobom, które miały również swój udział w tych żmudnych, trudnych precyzyjnych pracach. Gorące podziękowania dla:

- Państwa Olgi i Stefana Król za pomoc techniczną i wykonanie odlewu replik trzech głowni,

- ś.p. Księdza Andrzeja Karczewskiego - za umożliwienie przeprowadzenia prac renowacyjnych,

oraz dla pomocnych dłoni: Misi, Antosi, Łukasza, Filipa, Sławka, Janusza, Olka, Radka.

Efekt prac jaki możecie Państwo podziwiać idąc główną alejką cmentarza, to kolejny przykład lokalnej współpracy. Zaangażowania lokalnych przedsiębiorców, mieszkańców, osób mających Kromołowskie korzenie. To zaangażowanie pokoleniowe społeczności byłego Miasta Kromołów a obecnie najstarszej dzielnicy Miasta Zawiercie. Bardzo podobny przykład opiszę w kolejnym artykule. Tym razem będzie to historia książki – monografii…

Cmentarz Parafialny to miejsce wiecznego spoczynku Kromołowian, ale również historia tych ziem, społeczności. Miejsce to ukazuje rodzinne mogiły oraz historyczne postaci, mające swoje korzenie w najstarszej dzielnicy Miasta Zawiercie. Jedna z mogił, to grób Rodziny Zachertów - przemysłowców, powstańców, dziedziców Kromołowa. To miejsce spoczynku Edmunda Zacherta (zm. 29.09.1904 r.) – dziedzica Kromołowa i Bzowa, komisarza Powiatu Pileckiego Rządu Narodowego w 1863 roku. To miejsce gdzie spoczywają prochy Ludwika Zacherta (zm. 26.10.1849 r.) – ziemianina, przemysłowca na Zawierciu, oficera Gwardii Narodowej w 1831 roku. To miejsce pochówku Jana Fryderyka Zacherta (zm. 23.10.1847 r.) - przemysłowca sukienniczego, obywatela Miasta Kromołów, oficera Wojsk Napoleońskich.

Historię tej mogiły już kilka razy była opisywana na witrynie internetowej Społeczności Kromołowa. Pamiętacie zapewne Państwo jak praktycznie dwukrotnie „uratował ze śmietnika” tą mogiłę ś.p. Pan Marian Chmurski. Gdyby nie działania na początku wieku, pana Mariana – lokalnego przedsiębiorcy – zapewne ten pomnik historii skończyłby już na złomowisku. Ale dzięki Bogu, tak się nie stało. Na ile pan Marian miał możliwości i techniczne warunki w swoim warsztacie, wraz ze swoimi współpracownikami dokonał złożenia-odtworzenia, oraz pospawania mogiły stalowo-żeliwnej, która powróciła na „swoje miejsce”, aby dalej świadczyć o Rodzinie Zachertów oraz historii tych ziem.

Z racji korozji, swoich lat mogiła zaczęła ponownie popadać „w ruinę”. Po raz kolejny na jej zapomnienie nie pozwolił Karol Czapla i w latach 2021-2025 podjął się odbudowy mogiły.

Na okres remontu, żmudnych prac wykonał stalowy obiekt zastępczy w październiku 2021 r. Materiał z którego jest wykonany pomnik jest bardzo niewdzięcznym materiałem do prac renowacyjnych. Stop metalu, żeliwa, jeszcze tak skorodowany okazał się nie lada wyzwaniem. I tak to było. I wymagało to czasu, precyzji, wielu ręcznych prac. Pierwsze prace, to demontaż elementów, czyszczenie elementów, dospawywanie większych i mniejszych elementów

Kolejny krok to wykonanie nowej konstrukcji – środka – szkieletu. Wykonany zostaje stelaż nośny konstrukcji, który następnie poddany jest ocynkowaniu. A na końcu następuje pasowanie płyt. Dalsze prace, to dolewanie – wykonanie odlewów - brakujących elementów. Kiedy mogiła nabiera już pierwotnego kształtu – oryginalnego - wykonawcy przystąpili do konserwacji elementów. Nakładanie powłok – czterech warstw, wypełniania elastycznego, nakładanie zdobień i na samym końcu tego etapu prac, nakładaniepowłok zabezpieczających. Wszystkie wymienione powyżej prace dały efekt jaki dzisiaj wszyscy widzimy. Vis-a-vis siebie stoją odrestaurowane mogiły Rodziny Zachertów i ostatniego Burmistrza Miasta Kromołów – ś.p. Antoniego Bilnickiego. Ta mogiła też wymaga lekkiej poprawy – betonowa kula, cokół spod krzyża. To już rola samorządu miejskiego, powiatowego. Ale mając taką osobę jak Karol, zapewne mogiły ś.p. chor. Bolesława Kropaczka i Jego Żołnierzy, Grób Nieznanego Żołnierza, pomnik kierownika szkoły ś.p. Antoniego Sularza nie zostaną pozostawione same sobie. I tak jak zostało to uzgodnione z Księdzem Proboszczem, będą pod opieką, w dobrych rękach. Aby pamięć i tożsamość pozostała wśród nas i następnych pokoleniach. Poniżej załączam zdjęcia. Jak było, jak jest, jaki był postęp prac.

Dodaj komentarz

życzenia boże narodzenie oraz nowy rok 2026

Wpisany przez Mariusz Golenia niedziela, 14 grudnia 2025 08:17

premiera książki - monografii - kromołów 1193 - 1939

Wpisany przez Mariusz Golenia poniedziałek, 24 listopada 2025 21:56

Zapraszamy do Pałacyku nad Wartą

premiera książki KROMOŁÓW 1193 - 1939

piątek - 28 listopada 2025 r. - godz. 17:00

wszystkich świętych - dzień zaduszny 2025

Wpisany przez Mariusz Golenia niedziela, 02 listopada 2025 19:50

Podobnie jak w poprzednich latach w Święto Wszystkich Świętych, w Dzień Zaduszny przechodziłem parafialną nekropolię ze zniczami. Zaczynając od rodziców, bliskich, sąsiadów, kolegów, znajomych a kończąc na grobach powstańców, żołnierzy, lokalnych społeczników, bohaterach minionych lat. Rok temu zastanawiałem się czy warto? W tym otaczającym nas świecie. Zmieniającym się szybko świecie. W świecie „dziwnych wartości”. I odpowiedziałem sobie – że, tak… warto. Na ile będą możliwości, chęć, wytrwałość trzeba pospacerować w tych dniach, odmówić – wieczny odpoczynek – i zapalić znicza. Aby ocalić od zapomnienia rotmistrza Witolda Pileckiego, Rodzinę Ulmów, św. Maksymiliana Kolbego, Inkę, Rodzinę Zachertów - powstańców, zmarłego Burmistrza Kromołowa Antoniego Bilnickiego, zamordowanego w Katyniu - dyrektora szkoły Antoniego Sularza, chorążego Bolesława Kropaczka i jego towarzyszy, Legionistów Józefa Piłsudskiego oraz żołnierzy wielu narodowości, którzy spoczęli na wieki w kromołowskiej ziemi. A także, aby nie zapomnieć Kromołowian, którzy zostali pomordowani przez niemieckich nazistów w obozach zagłady, podczas hitlerowskiej okupacji. Nie wiemy jakie czekają nas czasy. Co będzie za 10 lat, za rok, jutro. Jeszcze wczoraj śpiewaliśmy, śmialiśmy się, planowaliśmy z panią Marią Syncerz a dzisiaj zapalamy znicze na mogile… Wczoraj rozmawialiśmy o książce z panem Jerzym Maciążkiem, a dzisiaj… Wiemy, że aby pozostać narodem, ojczyzną, społecznością musimy mieć pamięć, historię, kulturę, rodzinę, wiarę. Aby myśleć o przyszłości musimy wyciągać wnioski z przeszłości. „Analizować statystykę” i przewidywać co będzie. Co może nas spotkać. Czy ryzykować. Czy się wstrzymać. Czy zrobić krok w tył, aby potem zrobić trzy do przodu. Taka codzienność, a zarazem przyszłość kolejnych pokoleń. Na dowód codzienności, przytoczę Państwu historię, którą poznałem podczas wakacji. Historię maltańczyków z miasteczka Mosta. Historii nazywanej Cudem Bomby.

„9 kwietnia 1942 roku, podczas popołudniowego nalotu Luftwaffe, 500 kg bomba ogólnego przeznaczenia przebiła kopułę, odbiła się od namalowanego pod kopułą wizerunku Chrystusa i spadła między ok. 300-osobową grupę wiernych, oczekujących na mszę św. Bomba nie wybuchła. Taki sam typ bomby, jaka przebiła kopułę (oryginał został zatopiony przez Aliantów w Morzu Śródziemnym), jest obecnie eksponowany na tyłach kościoła w przedsionku zakrystii pod napisem Il-Miraklu tal-Bomba, 9 ta’ April 1942 (Cud Bomby, 9 kwiecień 1942). Miejsce, w którym bomba przebiła kopułę jest wciąż widoczne. Uzupełnione elementy kopuły nie są pomalowane.”

Na koniec tego krótkiego wpisu, wspomnę o mogile Rodziny Zachertów. Zapewne Państwo zauważyli odrestaurowaną mogiłę. Tak właśnie wygląda pamięć i historia. Dzięki takim pracom wykonanym i sfinansowanym przez lokalnych przedsiębiorców buduję się lokalną tożsamość. Często słyszymy: część i chwała bohaterom. A zaraz za tymi słowami powinno wybrzmieć: wdzięczność i podziękowania dla tych, których praca i pamięć pozwala zachować lokalną tożsamość, historię, zabytki. W najbliższym czasie cała historia renowacji mogiły opisana zostanie na portalu społeczności Kromołowa oraz cała historia Kromołowa, Zawiercia ukaże się jako książka – Kromołów 1193-1939 - autorstwa ś.p. Jerzego Maciążka.